Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động kiểm thử, không ít QC/QA cảm thấy mình đang làm việc nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng băn khoăn: vì sao chạy đủ test case, automation đầy đủ, thậm chí có AI hỗ trợ gợi ý scenario, mà vẫn lọt những bug nghiêm trọng khi sản phẩm ra môi trường thực tế? Đây là tình huống khá phổ biến ở nhiều dự án, đặc biệt khi việc test vẫn xoay quanh kịch bản có sẵn, trong khi hành vi người dùng thực tế luôn vượt ra ngoài những gì đã được dự đoán.
Trong bài Mentor Sharing này, hãy cùng lắng nghe chia sẻ từ Mentor Hồng Phạm về Exploratory Testing – kỹ năng kiểm thử mang tính tư duy và khám phá, nơi con người vẫn giữ vai trò không thể thay thế trước AI. Với kinh nghiệm trực tiếp làm QA trong nhiều dự án khác nhau, Mentor Hồng Phạm sẽ phân tích vì sao những bug nghiêm trọng lại thường xuất hiện khi user làm sai, làm khác flow, hoặc thao tác ở những tình huống không ai nghĩ tới.
Đây là những chia sẻ đúc kết từ quá trình test sản phẩm trong môi trường thực, giúp QC/QA hiểu rõ cách sử dụng Exploratory Testing để phát hiện lỗi logic tiềm ẩn, đánh giá rủi ro và nâng cao chất lượng sản phẩm – không chỉ để test cho đủ, mà để test đúng và test có giá trị trong thời đại AI.
AI đang phát triển với tốc độ mà đôi khi chính chúng ta – những người làm trong ngành công nghệ – cũng phải bất ngờ. Những kiến thức vừa học hôm nay có thể đã được AI “nâng cấp” chỉ sau một thời gian ngắn. Điều này khiến nhiều bạn QA đặt ra nỗi lo rất thật: Liệu AI có thay thế công việc của mình không?
Nếu nhìn vào những gì AI đang hỗ trợ rất tốt cho tester, thì nỗi lo đó hoàn toàn có cơ sở:
Những công việc mà trước đây QC/QA phải mất rất nhiều thời gian để làm thủ công, giờ đây AI có thể hỗ trợ chỉ trong vài phút. Nếu vai trò của QC/QA chỉ dừng lại ở việc viết test case, chạy test manual hoặc test automation một cách máy móc, thì viễn cảnh bị AI thay thế không phải là điều xa vời.
Vấn đề không nằm ở AI. Vấn đề nằm ở chúng ta chọn đứng ở đâu trong chuỗi giá trị của nghề.
Vậy đâu là các kỹ năng cần có trong nghề để không bị AI thay thế? Theo kinh nghiệm của cá nhân tôi, có 3 kỹ năng sống còn:
Các bạn có nhận ra rằng rất nhiều lần chúng ta chạy hết bộ test cases mình đã chuẩn bị sẵn nhưng không kiếm được bao nhiêu lỗi, nhưng lúc chúng ta ngồi test hệ thống một cách ngẫu nhiêu, khám phá, thì chúng ta lại tìm ra rất nhiều bugs thú vị. Điều đó có phải vô tình chúng ta bắt gặp được bugs không các bạn?
Bug nghiêm trọng hiếm khi nằm ở: “User làm đúng, hệ thống chạy đúng”. Nó thường xuất hiện khi:
Đây là lúc các kỹ năng test nâng cao như Exploratory Testing, Error Guessing, Checklist-Based Testing phát huy sức mạnh để khám phá ra những lỗi tiềm ẩn, lỗi logic phức tạp mà nếu chỉ chạy test cases chúng ta không bao giờ bắt gặp. Các kỹ thuật này cũng giúp xác định các khu vực có rủi ro cao và các lỗi nghiêm trọng, giúp nâng cao chất lượng tổng thể của dự án, sản phẩm.
Cho đến hiện tại, không có máy móc nào có thể sánh được với sự kết hợp độc đáo giữa kỹ năng, kiến thức và kinh nghiệm mà con người mang lại.
AI có thể gợi ý nhiều scenarios nhưng AI không hiểu business context như con người. Có rất nhiều kiến thức nếu AI không được training thì AI không thể nào đưa cho chúng ta giải pháp. QC/QA giỏi là người có thể đoán được chỗ nào rủi ro cao, nên cover chỗ nào khi verify bugs, đánh giá được chất lượng của product có thể release hay không… Tư duy và sự sáng tạo của con người là thứ AI không thể thay thế.
AI đưa ra các gợi ý nhưng con người mới là quyết định nên dùng gì và như thế nào là hợp lý. Chúng ta hãy học cách dùng AI để:
Nhưng quyết định test gì, nên bỏ gì, ưu tiên gì, đó vẫn là trách nhiệm của QC/QA.
Ngoài ra, Automation Testing vẫn là kỹ năng cần thiết cho QC/QA. Tỷ lệ lý tưởng cho QC là 60-70% Manual Testing và 30-40% Automation Testing. Để có thể tồn tại được trong thời đại ngày nay, chúng ta cần nhanh chóng rèn luyện các kỹ năng trên thật sắc bén để trở nên không thể thay thế.
Để có thể tồn tại được trong thời đại ngày nay, chúng ta cần nhanh chóng rèn luyện 3 kỹ năng trên thật sắc bén để trở nên không thể thay thế. Có 3 thứ không ai lấy được của bạn đó là ước mơ của bạn, kiến thức của bạn và thức ăn bạn đã ăn. Với tốc độ phát triển AI như vũ bão hiện tại, tôi có thể khẳng định: AI không thay thế bạn, mà người có các kỹ năng sử dụng AI tốt hơn bạn mới là người thay thế bạn.
Nếu bạn từng lo lắng về tương lai nghề QC/QA, thì có lẽ, đã đến lúc cần cập nhật kỹ năng để đổi cách test, chứ không phải đổi nghề.
Xem thêm tại: Khóa học Kỹ năng Manual testing nâng cao: Exploratory testing
Ôn thi chứng chỉ quốc tế IIBA - CCBA
DevOps Thực Chiến: Từ Docker Đến Kubernetes Trên Môi Trường Doanh Nghiệp
AI-first SEO — Tối ưu hóa tìm kiếm trong kỷ nguyên AI